Ooit gevierd als een van de zeven wonderen van de antieke wereld, stond de Tempel van Artemis in de buurt van Efeze als een monument voor de godin van de jacht, de wildernis en de vruchtbaarheid in de Griekse mythologie – een godheid wiens cultus hier elementen van een oudere Anatolische moedergodinnentraditie overnam. Hoewel er vandaag de dag nog maar fragmenten over zijn, trekt de site nog steeds geschiedenisliefhebbers die nieuwsgierig zijn naar wat er nog over is van dit legendarische bouwwerk.

Oorsprong op heilige grond

De tempel die oude schrijvers vierden, was niet het eerste heiligdom op de plek. Archeologisch bewijs wijst op heiligdommen uit de Bronstijd en de Archaïsche periode, gebouwd op dezelfde moerassige grond nabij de rivier de Cayster, en weerspiegelen een zeer lange traditie van aanbidding op deze locatie voordat de beroemde tempel uit het klassieke tijdperk ooit werd gebouwd.

Een ambitieus bouwproject

Er wordt aangenomen dat de bouw van de grote tempel rond 550 voor Christus is begonnen, grotendeels gefinancierd door de Lydische koning Croesus, wiens rijkdom legendarisch was in de hele antieke wereld. De architecten Chersiphron en zijn zoon Metagenes ontwierpen de oorspronkelijke structuur, terwijl later werk werd toegeschreven aan de architect Theodorus. De voltooide tempel stond bekend om zijn omvang en vakmanschap, waarbij oude schrijvers een woud van marmeren zuilen beschreven – volgens sommige verhalen ruim honderd – die een uitbundig versierde structuur ondersteunden die veel groter was dan de meeste tempels uit die tijd.

Verwoest door vuur, grootser herbouwd dan voorheen

Volgens historici uit de oudheid werd de tempel in 356 v.Chr. opzettelijk verbrand door een man genaamd Herostratus, die naar verluidt wilde dat zijn naam in de geschiedenis herinnerd zou worden, ongeacht de daad – een verhaal dat oude schrijvers de ‘herostratische’ daad van schande noemden. Volgens de traditie vond deze brand plaats in dezelfde nacht dat Alexander de Grote werd geboren. De tempel werd in de daaropvolgende decennia op nog grotere schaal herbouwd, en de gereconstrueerde versie – de versie die het vaakst werd beschreven door latere historici uit de oudheid, zoals Plinius de Oudere, die hem tot de zeven wonderen rekende – stond eeuwenlang als een van de grootste gebouwen in de Griekse wereld.

Verval en verdwijning

De tempel liep verdere schade op door de overvallen van de Goten in de 3e eeuw na Christus, en het belang ervan vervaagde toen het christendom zich door de regio verspreidde. Een edict uitgevaardigd door de Romeinse keizer Theodosius I in 391 na Christus waarin de sluiting van heidense tempels in het hele rijk werd bevolen, markeerde het begin van het einde voor de actieve aanbidding op de plek. In de loop van de volgende eeuwen werden het marmer en de zuilen van de tempel geleidelijk verwijderd en hergebruikt in andere gebouwen – een veel voorkomend lot voor verlaten oude monumenten, waarbij sommige latere legendes zelfs gerecycled materiaal uit Efeze in verband brachten met bouwprojecten zo ver weg als Constantinopel.

Herontdekking in de 19e eeuw

In de 19e eeuw was de exacte locatie van de tempel verloren gegaan onder slib en moerassen. Het werd in 1869 na jarenlang zoeken herontdekt door de Britse archeoloog John Turtle Wood, werkzaam in opdracht van het British Museum. Veel van de gebeeldhouwde fragmenten en architectonische stukken die op de locatie zijn teruggevonden, werden vervolgens naar Londen gestuurd, waar ze nog steeds te zien zijn, terwijl andere vondsten worden bewaard in het Archeologisch Museum van Efeze in het nabijgelegen Selçuk.

Wat er vandaag overblijft

Boven de grond is er nu weinig meer over dan de verspreide kolombases, funderingsstenen en een enkele gereconstrueerde kolom die is opgericht om de plek te markeren, die vaak wordt bezocht door ooievaars die bovenaan nestelen. Zelfs in de verwoeste staat straalt de locatie een echt gevoel van schaal uit als je het vergelijkt met historische beschrijvingen, en informatiepanelen ter plaatse helpen bezoekers zich voor te stellen hoe de tempel ooit het landschap domineerde.

Bezoektips

De Tempel van Artemis ligt dicht bij zowel Efeze als het Archeologisch Museum van Efeze in Selçuk, waardoor het gemakkelijk is om ze alle drie te combineren in één dag oude geschiedenis. Het is een snelle stop met weinig moeite en een vlakke, gemakkelijke wandeling – zeer geschikt voor reizigers die willen proeven van mythologie en archeologie zonder een lange wandeling, inclusief gasten die in de buurt in Kuşadası verblijven voor behandeling en herstel en die de voorkeur geven aan een lichtere excursie tussen kliniekbezoeken.